Anderhalf jaar voor het uitbreken van de kredietcrisis waarschuwde Santiago Niño-Becerra, hoogleraar economische structuur in Barcelona, er al voor. De wereldeconomie staat aan de vooravond van een onvoorstelbare inzinking, die in hevigheid en omvang alleen te vergelijken is met de Grote Depressie die volgde op de crash van 1929. Met één groot verschil: het economische systeem zal er na deze crisis nooit meer helemaal bovenop komen.

Toen luisterde bijna niemand naar Santiago Niño-Becerra. Nu wordt zijn boek 'El crash del 2010' al voor de vijftiende keer in een half jaar herdrukt. In Spanje is Niño-Becerra's essay verreweg het best verkochte boek over de crisis en een van de succesvolste non-fictieboeken sinds de verschijning voorjaar vorig jaar.

Dat het gedachtegoed van Niño-Becerra het lezerspubliek niet onverschillig laat, bleek voor het eerst in oktober 2008. Op de website van het Spaanse dagblad La Vanguardia kwamen meer dan vijftienhonderd reacties binnen op een interview met de professor van de Universiteit Ramón Llull. Hij zei daarin dat de crisis halverwege 2010 pas werkelijk zal uitbreken, dat deze onvermijdelijk en traumatisch zal zijn, zo'n tien jaar zal duren en de eindfase van het kapitalistische systeem inluidt.

Wie zoiets beweert loopt natuurlijk een aardige kans voor doemdenker te worden uitgemaakt. Dat gebeurde dan ook. Anderen gingen een stapje verder en noemden de professor getikt, gestoord of een schaamteloze schurk. Maar daar stonden tal van reacties tegenover waaruit juist bewondering sprak voor de gedurfdheid en intelligentie van zijn analyse en voor de helderheid waarmee hij deze verwoordde.

De eer van de ontdekking van Niño-Becerra buiten het academische milieu komt toe aan het Spaanse dagblad ABC. Begin maart 2006 publiceerde deze krant een lang artikel over het onderzoek van Niño Becerra naar de ontwikkeling van de wereldeconomie in de afgelopen halve eeuw. De publicatiedatum is van belang. Het is tweeënhalf jaar voor de ondergang van de investeringsbank Lehman Brothers en anderhalf jaar voordat de ernstige problemen met de subprime-hypotheken in de Verenigde Staten aan het licht komen. Het zijn tijden waarin de bomen tot in de hemel groeien. De economische euforie is gemeengoed: beurskoersen stijgen, de werkloosheid is laag, de consumptiedrang ongeremd en op de vastgoedmarkt is het alle dagen feest.

Op dat moment komt Santiago Niño-Becerra roet in het eten gooien. Over vier jaar - in 2010 dus - raakt het economische wereldsysteem in een onafwendbare crisis, tekent ABC op uit de mond van de tot dan toe onbekende hoogleraar uit Barcelona. Hij schetst een economische en sociale tsunami als gevolg van een onhoudbaar groeimodel dat in de Verenigde Staten bedacht wordt als antwoord op de recessie na de Eerste Golfoorlog. Om de economie uit het slop te halen en de consumptie te stimuleren, beginnen banken de bevolking massaal van creditcards te voorzien. Dat idee blijkt goed te werken, de economie groeit weer even. Na de dotcom-crisis van begin deze eeuw wordt dezelfde kunstgreep herhaald, nu bij de hypotheekverstrekking. Opnieuw is het effect op de korte termijn spectaculair. Maar Niño-Becerra spreekt van hyperkrediet en hyperconsumptie, en waarschuwt dat dit niet lang goed zal gaan. De schuldenlast wordt onhoudbaar, het systeem zal onvermijdelijk ineenstorten.

Toch vormt dit slechts de aanleiding van de grote crash die ons wacht in 2010. De diepere oorzaak is veel ongrijpbaarder en ligt besloten in de evolutie van het economische systeem als zodanig. Dat is ook precies de reden waarom de crisis onafwendbaar is. En de voortekenen zullen zich al spoedig aandienen. 'De crisis zal zich voor het eerst openbaren in 2007', aldus de hoogleraar economische structuur in de ABC van 5 maart 2006.

Als in augustus 2007 de subprime-crisis inderdaad uitbreekt en een golf van paniek de financiële markten overspoelt, verstomt de kritiek op Niño-Becerra. Wie hem aanvankelijk uitmaakte voor een mislukte Nostradamus of een aguafiestas, een pretbederver, houdt nu zijn mond. Anderen noemen hem niet langer schurk of oplichter maar verwijten hem slechts de ernst van de situatie te overdrijven. Een radiozender waar de professor eerder het mikpunt was van goedkope spot behandelt hem nu met respect.

Na de val van Lehman Brothers, een nieuw signaal dat de crisis er nu toch echt zin in begint te krijgen, pakt ABC opnieuw uit met een groot verhaal. De Madrileense krant slaat zichzelf uitbundig op de borst onder de kop De profeet van de crash zei het in ABC. Andere media beginnen nu ook belangstelling te tonen voor de ideeën van Niño-Becerra. Na de publicatie van El crash del 2010 in maart van het afgelopen jaar komt de media-aandacht in een stroomversnelling.

Niño-Becerra stelt zich in zijn boek twee vragen: waar zijn we? En waarom zijn we op dit punt gekomen? Het antwoord zoekt hij in de economische wereldgeschiedenis van de afgelopen tweeduizend jaar. De auteur neemt daarbij sociale, politieke en filosofische factoren in ogenschouw. Het levert een fascinerend beeld op waarin een hoofdrol is weggelegd voor het begrip economische systemen.